Rhododendronhoning: de bloemen achter de Nepalese en Turkse Mad Honey“

6 min read
Rhododendron Honey: The Flowers Behind Nepali and Turkish Mad Honey
  • Mad honey is afkomstig van de nectar van enkele wilde rododendronsoorten, niet van het gehele geslacht.
  • In Turkije zijn de belangrijkste bronnen de paarse Rhododendron ponticum en de gele Rhododendron luteum.
  • In Nepal foerageren de bijen op Himalaya-rododendrons, zoals Rhododendron arboreum, hoog op de berghellingen.
  • In de Alpen is alpenrozenhoning een andere soort rododendronhoning die als gewone honing wordt verkocht.

De meeste mensen in Europa kennen rododendrons als tuinstruiken die elk jaar in mei parken met roze en paarse bloemen bedekken. Ze behoren tot een zeer groot geslacht binnen de heidefamilie (Ericaceae), met ruim 1.000 soorten die groeien van kustbossen tot hoge berghellingen. 

Slechts een handvol soorten zijn van belang voor mad honey, en deze groeien in het wild op twee plaatsen: de bossen boven de oostelijke Zwarte Zeekust van Turkije en de uitlopers van de Himalaya in Nepal.

Wat is rododendronhoning?

Rhododendronhoning is honing die bijen voornamelijk maken van rhododendronnectar. De naam omvat twee verschillende zaken. Mad honey, in Turkije „deli bal“ genoemd, is afkomstig van enkele wilde soorten in Turkije en Nepal waarvan de nectar van nature grayanotoxines bevat. Andere rhododendronhoningsoorten zijn afkomstig van soorten zoals de alpenroos uit de Europese Alpen en worden als gewone honing verkocht. Welke rhododendron de bijen bezoeken, bepaalt welk soort honing zij produceren.

Rhododendrons uit de bossen van de Zwarte Zee

Turkije kent vijf inheemse rododendronsoorten, die bijna allemaal in het noorden voorkomen. Twee daarvan vormen de belangrijkste bronnen van „deli bal“, en imkers plaatsen hun bijenkasten op plaatsen waar beide soorten groeien. 

Rhododendron ponticum (Pontische rododendron)

Rhododendron ponticum is een groenblijvende struik, soms een kleine boom, met lange, glanzende donkergroene bladeren en trossen paarse tot lila bloemen. De plant groeit in de vochtige ondergroei van loofbossen, vaak onder beuken, en vormt op sommige plaatsen dichte struikgewas op de hellingen. 

Buiten het gebied rond de Zwarte Zee groeit de soort ook in het wild in een klein gebied in Zuid-Portugal en Spanje, en wordt hij op grote schaal aangeplant in parken en tuinen in heel West-Europa.

Rhododendron luteum (gele azalea)

Rhododendron luteum, ook wel de gele azalea of Pontische azalea genoemd, is een bladverliezende struik die in de winter zijn bladeren verliest. In het voorjaar produceert hij trossen felgele, trechtervormige bloemen met een zoete, kamperfoelie-achtige geur, vaak nog voordat de nieuwe bladeren zich ontvouwen.

Waar en wanneer bloeien ze?

Beide soorten groeien langs de oostelijke kust van de Zwarte Zee, vanaf de heuvels aan de kust tot in het Kaçkar-gebergte boven Rize en Artvin. Rhododendron ponticum groeit vanaf zeeniveau tot ongeveer 2.000 meter, terwijl Rhododendron luteum tot in de hoger gelegen bergweiden reikt. Ze bloeien in het voorjaar en de vroege zomer, doorgaans van ongeveer april tot juni, afhankelijk van de hoogte, waarbij de lager gelegen hellingen als eerste in bloei komen.

Op elke bijenkorfstandplaats is de bloeiperiode die van belang is voor „deli bal“ kort, vaak slechts enkele weken. Dit korte tijdsbestek is de belangrijkste reden waarom de oogst zo klein is.

Rhododendrons op de hellingen van de Himalaya

In Nepal wordt mad honey geproduceerd door de Himalaya-reuzebij, Apis laboriosa, die haar nesten bouwt op hoge rotswanden en voedsel verzamelt in de omliggende rododendronbossen.

Rhododendron arboreum (Lali Gurans)

Rhododendron arboreum, de boomrhododendron, is de nationale bloem van Nepal en staat lokaal bekend als lali gurans. In tegenstelling tot de struikachtige soorten in Turkije kan deze uitgroeien tot een boom van ruim 10 meter hoog, met een ruwe, roodachtige schors en leerachtige bladeren die aan de onderkant zilverachtig of roestbruin zijn. De bloemen groeien in dichte, ronde trossen. Ze zijn meestal dieprood, hoewel er op grotere hoogten ook roze en witte varianten voorkomen.

Het is een van de vele rododendronsoorten in de Himalaya-bossen waar de klifbijen hun voedsel verzamelen. Andere soorten groeien ernaast, vooral hogerop, en de samenstelling varieert van vallei tot vallei.

Waar en wanneer bloeien ze?

Rhododendron arboreum groeit in de middelhoge heuvels en bergbossen van Nepal, van ongeveer 1.500 meter tot zo’n 3.600 meter. De plant bloeit van de late winter tot in de lente, grofweg van februari tot april, beginnend in de lagere valleien en zich bergopwaarts verplaatsend naarmate het weer warmer wordt. Boven de boomgrens bloeien kleinere, struikachtige rododendrons later in het seizoen.

De klifbijen nestelen zich binnen vliegafstand van deze bossen, vaak op een hoogte tussen ongeveer 2.500 en 3.500 meter. Honingjagers oogsten de raten tweemaal per jaar, in het voorjaar en het najaar.

Grayanotoxines in rododendronnectar

Grayanotoxines zijn een groep natuurlijke verbindingen die voorkomen in de bladeren, bloemen en nectar van bepaalde rododendrons en sommige van hun verwanten uit de heidefamilie. Wanneer bijen die nectar verzamelen, komen de verbindingen in de honing terecht. Mad honey bevat van nature voorkomende grayanotoxines uit rododendronnectar, en de hoeveelheid daarvan varieert per soort, de hoogte, het seizoen en het weer in een bepaald jaar.

Elke partij Real Mad Honey wordt door een onafhankelijk laboratorium getest op het gehalte aan grayanotoxine. Op onze pagina ‘Laboratoriumrapport’ kunt u het rapport raadplegen dat betrekking heeft op uw bestelling.

Waarom Nepalese en Turkse Mad Honey anders smaken

In de twee regio’s groeien verschillende rododendrons in verschillende klimaten, wat tot uiting komt in de honing. Nepalese mad honey, geproduceerd door wilde klifbijen die in de hoge Himalaya-bossen foerageren, is donker, aards en houtachtig, met een bittere afdronk, en kristalliseert gemakkelijk. De Turkse „deli bal“, geproduceerd door bijenkasten in de lagere bossen van de Zwarte Zee, is lichter van kleur, zoeter en zachter, en vloeit vrijelijk.

Ook andere bloemen dan rododendrons dragen bij aan de honing. Bijen bezoeken zelden slechts één plant, dus elke honing bevat ook nectar van alles wat er in de buurt bloeit, van wilde kruiden tot kastanjebomen. 

Rhododendronhoning uit de Alpen

Europa heeft zijn eigen rododendronhoning, maar dat is geen mad honey’. Alpenrozenhoning, in Italië bekend als ‘miele di rododendro’ en in Oostenrijk, Zwitserland en Duitsland als ‘Alpenrosenhonig’, is voornamelijk afkomstig van Rhododendron ferrugineum, de roestbladige alpenroos. Deze lage, groenblijvende struik groeit op berghellingen in de Alpen, op een hoogte van ongeveer 1.500 tot 2.500 meter, en bedekt in juni en juli hele hellingen met rozerode bloemen.

Imkers verplaatsen hun bijenkasten naar de hooggelegen weiden voor de bloei, en de honing wordt in de Alpenregio’s als gewone honing verkocht. Hij is bleek en delicaat, met een lichte bloemige smaak, en kristalliseert vaak tot een fijne, romige textuur.

Afsluitende opmerkingen

Rhododendronhoning is volledig afhankelijk van de soort rhododendron die de bijen aantreffen. In Turkije bloeien de paarse Rhododendron ponticum en de gele Rhododendron luteum gedurende enkele korte weken in de bossen boven de Zwarte Zee. In Nepal bloeien rode boomrododendrons en hun verwanten op grote hoogte over de hellingen van de Himalaya, waar de klifbijen nestelen. In de Alpen levert de alpenroos een geheel andere honing op. 

Informatie op het etiket

Nooit meer dan 5 g per dag – minder dan één afgestreken theelepel, uitsluitend voor volwassenen.

Het nuttigen van meer dan 5 g per dag kan duizeligheid, misselijkheid, koud zweet en lage bloeddruk veroorzaken. Mocht dit gebeuren, stop dan met het gebruik, drink water en rust uit; bij ernstige symptomen belt u 112 of raadpleegt u een arts. Niet aanbevolen voor kinderen, tijdens de zwangerschap of borstvoeding, voor mensen met hart- of bloeddrukproblemen, of bij allergie voor honing. Gebruikt u medicijnen? Raadpleeg dan eerst uw arts.

Bekijk dit artikel

Lees verder

Which rhododendrons make mad honey?
In Turkey, mad honey comes mainly from Rhododendron ponticum and Rhododendron luteum, which grow wild in the forests of the eastern Black Sea region. In Nepal, it comes from Himalayan rhododendrons such as the tree rhododendron (Rhododendron arboreum) and other species growing on high mountain slopes.
Is all rhododendron honey mad honey?
No. Mad honey comes from a few rhododendron species whose nectar contains naturally occurring grayanotoxins. Other rhododendron honeys, such as alpine rose honey from the European Alps, come from different species and are sold as ordinary honey.
When do rhododendrons flower in Nepal and Turkey?
In Nepal, Rhododendron arboreum flowers from late winter into spring, roughly February to April, with higher species blooming later. In Turkey, Rhododendron ponticum and Rhododendron luteum flower from around April to June. In both places, lower slopes bloom first.
At what altitude do mad honey rhododendrons grow?
In Turkey, Rhododendron ponticum grows from near sea level up to roughly 2,000 metres, with Rhododendron luteum reaching higher mountain meadows. In Nepal, Rhododendron arboreum grows from around 1,500 to 3,600 metres, and the cliff bees often nest between about 2,500 and 3,500 metres.
What are grayanotoxins?
Grayanotoxins are a group of natural compounds found in the leaves, flowers and nectar of certain rhododendrons and related plants in the heath family. Bees carry them into the honey with the nectar, and the amount varies by species, altitude and season.