Nepalscy zbieracze miodu to niewielka grupa ludzi, którzy ryzykują życie i zdrowie, aby zebrać jedną z najcenniejszych substancji na świecie. Podczas żmudnych „polowań na miód” wspinają się na lokalne klify w poszukiwaniu rzadkiego mad honey – miodu zawierającego naturalnie występujące grayanotoksyny pochodzące z nektaru rododendronów. W niniejszym artykule omówimy łowców miodu, proces zbierania miodu oraz jego wpływ na środowisko.
Kim są łowcy miodu?
Łowcami miodu są wybrani mężczyźni z nepalskiego plemienia Gurung, słynący z pozyskiwania miodu od pszczół Apis laboriosa, czyli himalajskich pszczół olbrzymich. To, co odróżnia ten miód od podobnych produktów, to fakt, że pszczoły wytwarzają go z nektaru rododendronów, który zawiera naturalnie występujące grayanotoksyny. Właśnie dlatego miód z gatunku Apis laboriosa nazwano mad honey”. Jednak nepalskie zbieranie miodu to znacznie więcej niż sam miód. Proces ten jest również znany na całym świecie jako prawdopodobnie najbardziej niebezpieczny sposób pozyskiwania pożywienia. Aby dotrzeć do plastrów miodu, zbieracze muszą schodzić po stromych klifach i prowokować jeden z największych gatunków pszczół. Z tego powodu nierzadko zdarza się, że zbieranie miodu kończy się tragedią. Wyznaczony zbieracz miodu (osoba schodząca po drabinie) jest bezpośrednio narażony na liczne użądlenia pszczół. Musi on również obawiać się poślizgnięcia się na drabinie lub innych wypadków, które mogą się zdarzyć w górach. Pomimo wszystkich tych niebezpieczeństw polowanie na miód pozostaje ważną częścią tradycji ludu Gurung, praktykowaną od setek lat. Proces ten jest głęboko zakorzeniony w religii i stanowi łącznik między zwykłym człowiekiem a bóstwami.
Spis treści
Tradycje pozyskiwania miodu w Nepalu
Pozyskiwanie miodu w Nepalu to proces, którego wyniki zależą od sił mistycznych. Mówiąc dokładniej, zanim lokalni zbieracze przystąpią do pozyskiwania miodu, modlą się do bogów ognia, ziemi, wiatru i wody, a także do boga węża. Według nepalskich zbieraczy miodu pozyskiwanie tej cennej substancji w równym stopniu wiąże się z bóstwami, jak i z ludźmi oraz pszczołami. Tylko szanując naturę, zbieracze mogą zdobyć miód. Co więcej, nieudane wyprawy są powszechnie postrzegane jako znak niełaski bogów, a nie jako wynik ludzkiego błędu.
Przygotowanie w wiosce
Miód zbiera się dwa razy w roku, jesienią i wiosną. Przed zebraniem tego cennego płynu obecny szaman z plemienia Durung analizuje znaki. W większości przypadków starsi wyznaczają zbiórkę na wtorki, jako historycznie najbardziej odpowiedni dzień. Z drugiej strony starają się unikać terminów przypadających w okresie świąt pełni księżyca.
Łowcami miodu w Nepalu są głównie dorośli mężczyźni; kobiety praktycznie nie odgrywają żadnej roli w zbieraniu miodu. Przed wyruszeniem w teren plemię wybiera wyznaczonego łowcę miodu – osobę, która zstąpi po drabince linowej i zabierze plastry miodu.
Zwrot miodu
Po zebraniu miodu zbieracze wracają do wioski i dzielą się nim z plemieniem. W większości przypadków z każdej wyprawy przywożą około 20 kilogramów miodu. Dawniej miejscowi zatrzymywali miód głównie dla siebie, ale obecnie częściej sprzedają go na rynkach międzynarodowych. W ostatnich latach cena miodu gwałtownie wzrosła, co sprawiło, że zbieranie miodu stało się lukratywnym przedsięwzięciem. W wielu regionach świata obserwuje się znaczny spadek populacji pszczół, co prowadzi do zmniejszenia produkcji tej cennej substancji. Dlatego też mieszkańcy mają silną motywację, by podwoić swoje wysiłki w nadziei na osiągnięcie ogromnych zysków.
Proces pozyskiwania miodu w Nepalu
Powodem, dla którego nepalski mad honey jest tak drogi, jest fakt, że jego pozyskanie wymaga ogromnej odwagi i specjalistycznej wiedzy. Ule pszczele są w większości rozrzucone po niebezpiecznych klifach nepalskich dystryktów Lamjung i Kaski. Kolonie pszczół preferują południowo-zachodnią ekspozycję klifów, ponieważ zapewnia im to bezpośredni dostęp do światła słonecznego, chroniąc je jednocześnie przed lokalnymi drapieżnikami.
Ze względu na nierówną powierzchnię miejscowi nie mogą używać standardowych drabin, aby dotrzeć do uli. Zamiast tego muszą wspiąć się na szczyt klifu i opuścić się po drabinach linowych. Przedmioty te są wykonane z bambusa, a członkowie plemienia Gurung nazywają je „Prang”.
Zdając sobie sprawę z nieodłącznych zagrożeń związanych z tym procesem, firma Real Mad Honey podejmuje działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa tym odważnym zbieraczom miodu. Dostarczamy wioskom, od których kupujemy miód, wytrzymałe liny do uprzęży bezpieczeństwa, dążąc do zwiększenia ich bezpieczeństwa podczas niebezpiecznego zbierania miodu.
Ceremonia polowania
Oprócz ceremonii w wiosce istnieje jeszcze jedna, która poprzedza polowanie. Wczesnym rankiem pod klifem gromadzi się około 10–12 członków plemienia, którzy odprawiają rytuał z wykorzystaniem kwiatów, ryżu, owoców i kadzidła, a nawet składają w ofierze zwierzęta hodowlane. Składając te ofiary Bogu Klifu, zbieracze miodu modlą się o pomyślny zbiór.
Następnie zbierają praktycznie każdą roślinę, jaką uda im się znaleźć w okolicy. Następnie rozpalają ognisko pod tymi roślinami, próbując wypłoszyć pszczoły z ich uli. Podczas gdy to wszystko się dzieje, główny łowca miodu powoli schodzi w dół klifu, starając się być jak najmniej widocznym.
Kolekcja miodów
Gdy myśliwy znajdzie się wystarczająco blisko gniazda, wyjmie długi kij zwany „Tango”, aby przebić gniazdo. Niezwykle ważne jest, aby plaster pozostał przymocowany do kija i nie poruszał się zbytnio. Następnie weźmie kolejny kij, który pozwoli mu umieścić plaster miodu w koszu.
Podobnie jak drabina, kosz jest przymocowany do szczytu klifu i zwisa na długiej bambusowej linie. Gdy plaster miód znajdzie się bezpiecznie w koszu, pozostali członkowie ekipy powoli opuszczają go w dół do zespołu czekającego poniżej.
Ryzyko związane z poszukiwaniem miodu
Schodząc po klifie, zbieracz miodu musi zejść na głębokość od 60 do 90 metrów. Chociaż zbieracze noszą odzież ochronną, zazwyczaj nie wystarcza ona do ochrony przed największymi gatunkami pszczół na świecie. Podczas jednej wyprawy zbieracz miodu może zostać użądlony nawet 100 razy, co powoduje liczne rany.
Podsumowując, przebywanie w otoczeniu tych wszystkich pszczół, które teraz gorączkowo latają wokół, spłoszone dymem, jest naprawdę stresujące. W połączeniu z faktem, że pszczelarz znajduje się na chwiejnej drabinie, wystarczy ułamek sekundy, by doszło do wypadku.
Wpływ pozyskiwania miodu na środowisko i gospodarkę
Niestety, wraz ze zmianami zachodzącymi w otaczającym nas świecie zmienia się również sposób pozyskiwania miodu w Nepalu. Ta wielowiekowa tradycja stoi w obliczu kilku poważnych wyzwań, w tym stale malejącej populacji pszczół. Ponadto wielu młodych członków plemienia Gurung nie zadowala się już pozyskiwaniem miodu i poszukuje innych możliwości w dużych miastach.
Niestety, nie jest to ten sam dziki miód, z którym muszą zmagać się nepalscy zbieracze miodu.
Widząc ogromny potencjał zysków, jakie niesie ze sobą mad honey, rząd kraju postanowił przenieść prawo własności klifów z lokalnej społeczności Gurung na poszukiwaczy miodu spoza tej społeczności. Obecnie na klifach pracuje wielu niezależnych poszukiwaczy, z których znaczna część ma ograniczone doświadczenie w kontaktach z himalajskimi olbrzymimi pszczołami miodnymi.
Spadająca populacja pszczół
Według ekspertów populacja himalajskich olbrzymich pszczół miodnych od pewnego czasu gwałtownie maleje. Każdego roku liczba tych pięknych owadów zmniejsza się o około 60 do 70 procent. Oprócz niepodważalnych danych naukowych uzyskanych z okręgów Lamjung i Kaski badacze wykorzystują również relacje łowców dzikiego miodu, aby potwierdzić swoje tezy.
Zmniejsza się nie tylko liczba pszczół, ale również liczba kolonii oraz liczba zajmowanych klifów. Oczywiście występują pewne różnice w zależności od regionu, przy czym w niektórych z nich odnotowuje się większy spadek populacji pszczół.
Podobnie jak w przypadku innych gatunków, przyczyną tego spadku jest niszczenie siedlisk. Rząd tego kraju zainwestował ogromne kwoty w poprawę infrastruktury drogowej i zapór wodnych, co spowodowało ogromne zmiany w środowisku naturalnym. Należy również wziąć pod uwagę stosowanie pestycydów oraz utratę źródeł pożywienia dla pszczół.
Kwestie finansowe
Największą zmianę w nepalskim polowaniu na pszczoły miodne spowodowała zmiana cen miodu.
Wraz ze spadkiem globalnej populacji pszczół ceny miodu odnotowują ogromny wzrost.
Jak wspomniano wcześniej, zmiany cen doprowadziły również do zaangażowania rządu i wprowadzenia agresywnej polityki eksploatacji. Nowi, zatrudnieni przez rząd zbieracze miodu dbają o zrównoważone praktyki, które zapewnią zbieranie miodu bez zakłócania funkcjonowania uli.
Przyszłość pozyskiwania miodu w Nepalu
Choć sytuacja może wydawać się ponura, istnieje kilka pozytywnych aspektów. Plemię Gurung oraz rząd Nepalu są coraz bardziej świadomi długoterminowych problemów, jakie mogą wynikać z tych praktyk. Dlatego już teraz poszukują rozwiązań, które chroniłyby nie tylko pszczoły, ale także inne lokalne gatunki.
Starsi sugerują powrót do dawnych tradycji, które zapewniłyby ochronę owadów. W ten sposób mogą zagwarantować, że ich uprawy na dużych wysokościach będą przez cały czas zapylane, jednocześnie zapobiegając zakłóceniu naturalnego porządku.
Innymi słowy, organizacje lokalne i międzynarodowe poszukują sposobów na uregulowanie pozyskiwania miodu oraz ograniczenie liczby osób uprawnionych do jego zbierania. Oprócz zapobiegania nielegalnemu zbieraniu może to również chronić środowisko naturalne Nepalu przed osobami, które mogłyby je zagrozić poprzez swoje lekkomyślne działania.